Teach ikasgaia
Arrosa perfektuaren erronka
25–35 minutuko erronka: erabili alarma kimiko bat, eta gelditu tantak ikusten duzun seinalearen arabera.
Hasi saioa irakasle-kontu batekin klase-saioa prestatzeko. Ikasleak klase-kode batekin sartzen dira.
Lehen aldia duzu LabsLand-en? Sortu irakasle-kontua
Ikaskuntza-emaitzak
Likido baten itxura zergatik ez den nahikoa haren propietate kimikoak ezagutzeko azaltzea.
Adierazlearen kolore-aldaketa erabiltzea tantak gelditzeko seinale gisa.
Tantak hasi aurretik eta gelditzean ikusitakoaren gutxieneko ebidentzia jasotzea.
Emaitza bi irudi eta esaldi bat dituen txartel baten bidez azaltzea.
Ikaslearen jardueraren aurrebista
Jardueraren edukia
Aurrebista soilik. Klase-saio batean, ikasleek erantzunak bete eta lana irakasleari bidal diezaiokete.
1 · Lagin garden baten misterioa
5 min
Bi likidok itxura bera izan dezakete
Irudikatu bi ontzi, begiratze hutsez gardenak eta berdinak diruditen likidoekin. Bata ura izan daiteke, eta besteak oso bestelako propietate kimikoak izan ditzake. Begiratzea ez da nahikoa nola jokatuko duten jakiteko.
Horregatik, zientzialariek ez dituzte likido ezezagunak dastatzen, ukitzen edo usaintzen. Probak eta seinaleak erabiltzen dituzte. Adierazle izeneko substantzia batzuek alarma kimiko gisa jokatzen dute: kolorea aldatzen dute likidoaren baldintzak aldatzean.
Erronka honetan bi gauza dakizkizu: 1. lagina ozpina da, eta adierazleak seinale arrosa eman dezake. Misterioa gelditzeko unea ezagutzea da: une bateko orbana da, ala kolorea likidoan zehar zabaldu eta mantendu egin da? Zure egitekoa balorazio bat —kasu honetan, likido bati beste likido baten tantak gehitzen zaizkio— gelditzea da, adierazlearen lehen seinale iraunkorra ikustean. Garrantzitsuena arretaz behatzea da. Lehenik, aurreikusi noiz hasiko den kolorea ikusten; ondoren, ontziko ebidentziarekin erabakiko duzu noiz gelditu.
Benetako lagina
Hau da erabiliko duzun 1. lagina. Pantailan Ácido acético #1 ageri da: azido azetikoaren 1. lagina. Ozpina dela jakin arren, itxurak ez digu esaten noiz agertuko den alarma kimikoa.
Segurtasunez ikertzeko araua
Proba honetan benetako ekipamenduarekin egindako balorazio baten grabazioa erabiliko duzu. Urrunetik kontrolatzen duzu noiz egiten duen aurrera eta noiz gelditzen den, baina likidoak zure mahaitik urrun daude. Gogoratu laborategiko araua: ez dastatu, ukitu edo usaindu laborategiko likidorik, haren izena ezagutzen baduzu ere.
Erronka bat: bikotean edo bakarka
Normalean bikotean egingo duzue: gailu bat eta entrega bat. Erabaki elkarrekin aurreikuspena eta erregistroa, eta idatzi bien izenak azken txartelean.
Bakarka ari bazara, erronka osoa berdin egingo duzu: bi eginkizunak txandakatuko dituzu eta zure izena bakarrik idatziko duzu. Irakasleak esango dizu norbaitek ahozko abisuarekin lagunduko dizun.
Zure aurreikuspena: noiz hasiko da arrosa agertzen?
Laborategia ireki aurretik, noiz uste duzu hasiko zarela ontzian arrosa ikusten?
2 · Urruneko erronka: aurkitu lehen seinale iraunkorra
12 min
Ireki aurretik: aurkitu nora begiratu
Aurkitu hurrengo irudian bureta —hodi bertikala— eta haren azpiko ontzia. Balorazioa grabatzeko erabilitako benetako ekipamendua da. Zuk kontrolatuko duzu urrunetik noiz egiten duen aurrera eta noiz gelditzen den sekuentzia. Ontzian lagina eta adierazle tanta batzuk daude jada; horregatik alda dezake kolorea. Buretatik beste likidoa eroriko da, eta ontzian agertuko da zure aztarna.
Pantailaren atzeko benetako ekipamendua
Laborategian, bilatu ontziaren hurbileko ikuspegia. Ez duzu zenbakirik irakurri behar: kolorerik agertzen den begiratu besterik ez.
Erabiliko duzun kontrola
Ezkerreko kontrola giltza gorria da. Aurkitu kolorearen eta kokapenaren arabera. Azpian robinete hitza ager daiteke: pantaila honetan giltza gorri hori da. Ikonoa biratu egiten da: horizontalean itxita dago, eta bertikalean irekita. Klik batek irekitzen du; beste batek ixten du. Erronka honetan ez erabili A botoia.
Klik egin irekitzeko; klik egin ixteko
Bilatu ikono gorri hau ezkerreko kontrolean. Hasi aurretik, egiaztatu horizontalean eta itxita dagoela. «Gelditu!» entzutean, egin klik berriz egoera horretara itzultzeko.
Bi lagun, bi eginkizun
- Kontrolatzaileak giltza gorrian klik egiten du tantak hasteko eta gelditzeko.
- Behatzaileak ontzi osoari begiratzen dio. Ez du gelditzeko abisurik ematen kolore-orban bat une batez agertu eta likidoa nahastean desagertzen bada. «Gelditu!» esaten du kolorea likidoan zehar zabaldu eta nahastu ondoren ere ikusten denean.
Bakarka ari bazara, txandakatu bi eginkizunak: prestatu kontrola lehenik, eta jarri arreta ontzian gero.
Kolore-aldaketa bereiztea kostatzen bazaizu, hartu kontrolatzailearen eginkizuna eta jarraitu bikotekidearen ahozko abisuari, edo irakaslearenari bakarka ari bazara. Zuk erabakiko duzu giltza ixtea: ebidentziarekin erabakitzea ebaluatzen da, ez tonu zehatz bat asmatzea.
Pantailako bi hitz, erraz azalduta
Ez duzu hiztegi teknikorik buruz ikasi behar. Bi etiketa hauek ezagutu besterik ez:
- Valorante (baloratzailea): goitik eroriko den likidoa. Aukeratu NaOH 0,151 ± 0,002 mol/L.
- Analito (analitoa): ontzian dagoen lagina. Aukeratu Ácido acético #1, irudiko ozpina.
Zerbait espero bezala ez badoa
- Irudia izozten bada, desagertzen bada edo eguneratzen ez bada: giltza irekita bazegoen, kontrolatzaileak klik bakarra egingo du ixteko. Ez egin klik gehiagorik: bakoitzak egoera aldatzen du, eta ikusi gabe berriz ireki dezakezue. Irudia itzultzen bada, egiaztatu giltza horizontalean dagoela eta tantarik ez dela erortzen. Ez jarraitu ikusi gabe eta ez berrabiarazi: abisatu irakasleari eta jaso «ez dugu argi ikusterik izan».
- Itxi aurretik arrosa bizia bihurtzen bada: ez errepikatu eta ez asmatu emaitza perfekturik. Itxi giltza berehala klik batekin, irekita badago, eta egiaztatu tantarik ez dela erortzen. Jaso «itxi aurretik kolorea bizia bihurtu da», eta jarraitu.
Ireki laborategia eta sakatu 2 - Configuración (konfigurazioa). Jarduerak dagokion modua hautatu du: kolorea izango da zure aztarna nagusia.
Elije el valorante atalean (aukeratu baloratzailea; horrela idatzita ageri da), hautatu NaOH 0,151 ± 0,002 mol/L. Elije el analito atalean (aukeratu analitoa), hautatu Ácido acético #1. Bi etiketak ezagutu besterik ez duzu egin behar; ez dago kalkulurik.
Sakatu Comenzar medición (hasi neurketa). Bilatu ontziaren Vista cercana (hurbileko ikuspegia), behatu tantak hasi aurretik nola dagoen eta egiaztatu giltza gorria horizontalean eta itxita dagoela.
Kontrolatzaileak klik bat egiten du: giltza bertikalean jartzen da eta tantak hasten dira. Mantendu eskua kontrol horretarako prest. Ez kendu begirik ontziari: aldaketa azkar gerta daiteke. Grabazioaren arabera, seinaleak minutu batetik bost minutu eta erdira arteko denbora har dezake.
Behatzaileak ontzi osoari begiratzen dio. Orban arrosa nahastean desagertzen bada, itxaron. Kolorea likidoan zehar zabaldu eta nahastu ondoren ere ikusten denean, esan «Gelditu!». Kontrolatzaileak beste klik bat egin eta tantarik ez dela erortzen eta giltza horizontalera itzuli dela egiaztatzen du.
Itzuli fitxa honetara, sakatu laborategiaren ondoko Marcar práctica realizada (markatu praktika eginda) eta jarraitu 3 · Erregistro azkarra atalarekin. «Arrosa perfektua» erronkan, perfektua da mantentzen den lehen seinalean gelditzea. Arretaz kontrolatzea eta ebidentzia dira garrantzitsuak, ez abiadura.
Klase-saio batean erabilgarri
3 · Erregistro azkarra: bi une eta erabaki bat
6 min
Erregistro azkarra
Bikotean edo bakarka, bete bi eremuak laborategian ikusitakoarekin. Eremu bakoitzean, une horretarako egokiak diren aukerak daude soilik.
Aurretik eta «Gelditu!» esatean
Bete errenkada bakarra. Hautatu benetan ikusi duzuna; irudiarekin arazorik izan baduzu, ez asmatu kolorerik.
| Tantak hasi aurretik | «Gelditu!» esatean |
|---|---|
Ixteko unea
Tantak erortzean orban arrosa bat agertu da, baina nahastean desagertu egin da: oraindik ez zara gelditu. Bi egoera hauetako zeinetan itxi behar duzu giltza? Aukeratu ixteko uneari dagokion irudia. Laborategiko benetako tonua marrazki hauetakoa baino argiagoa edo ilunagoa izan daiteke.
Itzuli zure aurreikuspenera
Osatu lerro bat eredu honekin: «Nire aurreikuspena [zure ideia] zen. Proban [ikusitakoa] gertatu da. Orain badakit [ikasitakoa]».
4 · Sortu «Alarma kimikoa» txartela
7 min
Bi irudiko txartela
Sortu banakako edo bikoteko txartela, lan egin duzuen moduaren arabera. Idatzi zure izena edo bien izenak, eta gehitu bi irudi. Paperean marraztu eta argazki argi bat erantsi dezakezu, edo pantailan adierazi, txantiloiko hitzak eta kortxeteak erabiliz:
- AURRETIK: erakutsi ontzia kolorerik gabe.
- ALARMA: erakutsi ontzi bera nahastu bitartean mantentzen den lehen arrosarekin, eta gehitu GELDITU seinalea.
Azpian idatzi honela hasten den esaldi bakarra:
Hasieran begiratzea ez zen nahikoa, baina adierazlea gure alarma kimikoa izan da, …
Txantiloi hau kopiatu eta osa dezakezu:
Izena(k): [idatzi hemen]
AURRETIK: [kolorerik gabeko ontzia]
ALARMA: [ontzi arrosa] GELDITU
Esaldia: Hasieran begiratzea ez zen nahikoa, baina adierazlea gure alarma kimikoa izan da, …
Pantailan egiten baduzu, erabili testu hutseko txantiloia. Txartelak ikusitakoa erakutsi behar du, ez asmatutako tanta kopurua. Berandu gelditu bazarete, adierazi hori ALARMA irudian; ez marraztu emaitza perfekturik benetan gertatu ez bada. Irudia ezin izan baduzue argi ikusi, idatzi zer falta zaizuen behatzeko eta esan irakasleari.
5 · DBHko 1. mailan sakontzeko: zer gertatzen da tanten artean?
5 min
Zenbakirik gabeko eredua
Ontzian disoluzio azidoa eta fenolftaleina izeneko adierazlea daude. Buretatik base bat, NaOH, gehitzen da. Nahastean, azidoak eta baseak neutralizazio izeneko prozesuan erreakzionatzen dute.
Fenolftaleina koloregabea da ingurune azidoan. Nahastea bere kolore-aldaketako eremu basikoan sartzen denean, arrosa bihurtzen da. Horregatik, nahastu bitartean mantentzen den lehen arrosa behatutako amaiera-puntu gisa erabiltzen dugu. Seinale praktikoa da; ez du berez frogatzen likidoa zehazki pH 7-an dagoenik. Modu honetan pantailak ez du pH-a erakusten: aztarna kolorea da, oinarrizko jardueran bezala.
Zer gertatu da tanten artean?
Zein azalpen dator hobekien bat gertatutakoarekin?
Bihurtu aurrebista hau klase-saio batean
Jarraitu LabsLand Teach-era ikasgai hau ikasleekin erabiltzeko eta kontuaren sarbidea berrikusteko.
Lehen aldia duzu LabsLand-en? Sortu irakasle-kontua